ILS (Instrument Landing System) Nedir? CAT I, CAT II ve CAT III Sistemleri
Daha önceki yazılarımızda hava trafik kontrol, uçak fren sistemleri ve uçakların neden yüksek irtifada uçtuğundan bahsetmiştik. Bu yazımızda ise özellikle kötü hava şartlarında güvenli iniş yapılmasını sağlayan ILS (Instrument Landing System) yani Aletli İniş Sistemi hakkında bilgiler paylaşacağız.
ILS Nedir?
ILS (Instrument Landing System), Türkçesiyle Aletli İniş Sistemi, uçakların düşük görüş şartlarında güvenli bir şekilde piste yaklaşmasını ve iniş yapmasını sağlayan hassas bir seyrüsefer yardım sistemidir.
1940'lı yıllarda geliştirilen bu sistem günümüzde dünyanın birçok havalimanında kullanılmaktadır. Özellikle sis, yoğun yağmur, kar ve düşük bulut tabanı gibi görüşün kısıtlı olduğu durumlarda pilotlara büyük kolaylık sağlar.
ILS Nasıl Çalışır?
ILS sistemi temel olarak yerde bulunan vericiler ile uçakta bulunan alıcı sistemlerin birlikte çalışması prensibine dayanır.
Pistin uzak tarafında bulunan verici, yatay düzlemde yayın yaparak uçağın pist merkez hattına hizalanmasını sağlar. Pistin yakın tarafında bulunan diğer verici ise dikey düzlemde yayın yaparak uçağın doğru süzülüş açısını korumasına yardımcı olur.
Uçakta bulunan sistemler bu sinyalleri sürekli olarak analiz eder ve pilotlara gerekli bilgileri sağlar. Böylece uçak pist ekseninden sapmadan ve uygun alçalma açısını koruyarak piste yaklaşabilir.
Görüşün yeterli olduğu durumlarda pilotlar son aşamada görerek iniş gerçekleştirirken, görüşün çok düşük olduğu durumlarda uçak otomatik iniş sistemi yardımıyla piste kadar indirilebilir.
ILS Sisteminin Bileşenleri
Localizer (LOC)
Localizer sistemi uçağın pist merkez hattına hizalanmasını sağlar.
Pilotlar kokpitte bulunan göstergeler yardımıyla uçağın pist ekseninin sağında mı solunda mı olduğunu görebilir ve gerekli düzeltmeleri yapabilirler.
Glide Slope (GS)
Glide Slope sistemi uçağın doğru süzülüş açısını korumasını sağlar.
Yolcu uçakları genellikle yaklaşık 3 derecelik bir açı ile piste yaklaşırlar. Glide Slope sinyalleri sayesinde pilotlar bu açıyı hassas şekilde takip edebilir.
DME (Distance Measuring Equipment)
Bazı ILS sistemlerinde kullanılan DME, uçağın piste olan mesafesini ölçmeye yardımcı olur ve pilotlara ek bilgi sağlar.
ILS Neden Önemlidir?
ILS sistemi sayesinde:
- Sisli havalarda güvenli iniş yapılabilir.
- Pist merkez hattından sapma riski azalır.
- Düşük görüş şartlarında operasyonlar devam edebilir.
- Havalimanlarının kötü hava şartlarından etkilenme oranı azalır.
- Uçuş emniyeti artırılır.
Bu nedenle ILS günümüzde en önemli seyrüsefer yardımcı sistemlerinden biri olarak kabul edilmektedir.
CAT I, CAT II ve CAT III Nedir?
CAT, İngilizce "Category" yani kategori anlamına gelmektedir. ILS sistemleri görüş şartlarına göre farklı kategorilere ayrılmıştır.
CAT I
- Karar yüksekliği: 60 metreden düşük değildir.
- Pist görüş mesafesi (RVR): En az 550 metre veya görüş mesafesi en az 800 metre.
En yaygın kullanılan ILS kategorisidir.
CAT II
- Karar yüksekliği: 60 metre ile 30 metre arası.
- Pist görüş mesafesi: 350 metre ile 550 metre arası.
Daha düşük görüş şartlarında güvenli yaklaşma yapılmasına imkan tanır.
CAT III
CAT III sistemi kendi içerisinde üç bölüme ayrılmaktadır.
CAT IIIA
- Karar yüksekliği: 30 metre ile 15 metre arası.
- Pist görüş mesafesi: 200 metreden fazla.
CAT IIIB
- Karar yüksekliği: 15 metreden az.
- Pist görüş mesafesi: 50 metre ile 200 metre arası.
CAT IIIC
- Karar yüksekliği sınırlaması yoktur.
- Pist görüş mesafesi sınırlaması yoktur.
Teorik olarak sıfır görüş şartlarında bile iniş yapılabilmesine imkan tanır. Ancak CAT IIIC operasyonları dünyada yaygın olarak uygulanmamaktadır.
Autoland Nedir?
Autoland, yani otomatik iniş sistemi, özellikle CAT III operasyonlarında kullanılan gelişmiş bir teknolojidir.
Bu sistem sayesinde uçak:
- Pist merkez hattında kalabilir,
- Doğru süzülüş açısını koruyabilir,
- Pilot müdahalesi olmadan piste inebilir.
Autoland kullanılabilmesi için:
- Uçağın bu sistem için sertifikalandırılmış olması,
- Mürettebatın gerekli eğitimleri almış olması,
- Havalimanının CAT III operasyonlarına uygun olması gerekir.
ILS Sisteminin Dezavantajları
ILS son derece güvenilir bir sistem olmasına rağmen bazı dezavantajlara sahiptir:
- Kurulum maliyeti yüksektir.
- Bakım gerektirir.
- Radyo sinyal parazitlerinden etkilenebilir.
- Her havalimanına kurulması mümkün olmayabilir.
Bu nedenle günümüzde ILS'e alternatif olarak uydu tabanlı yaklaşma sistemleri de yaygınlaşmaya başlamıştır.
Sonuç
ILS (Instrument Landing System), uçakların düşük görüş şartlarında güvenli yaklaşma ve iniş yapabilmesini sağlayan hassas bir seyrüsefer yardım sistemidir. Localizer ve Glide Slope vericileri sayesinde uçak pist ekseninde ve doğru süzülüş açısında tutulur. Özellikle CAT II ve CAT III operasyonlarında uçuş emniyetinin artırılmasında kritik rol oynamaktadır.
Yorum Gönder