Flap ve Slat Nedir? Uçak Kanatlarındaki Hareketli Parçalar Ne İşe Yarar?

  Daha önceki yazılarımızda wingletlerin ne olduğundan bahsetmiştik. Bu yazımızda ise cam kenarında seyahat eden yolcuların kalkış ve iniş sırasında kanatlarda hareket ettiğini gördüğü flap ve slat sistemlerini inceleyeceğiz.

Flap ve Slat Nedir?

 Uçak yolculuğu sırasında kanat hizasında veya uçağın arka tarafında oturduysanız, kanatlar üzerinde hareket eden bazı parçaları fark etmiş olabilirsiniz. Bunun nedeni, uçak kanatlarının tek parçadan oluşmamasıdır. Kanatlar üzerinde uçuş emniyeti ve performansı artıran birçok hareketli mekanizma bulunmaktadır. Bunların en önemlileri flaplar ve slatlardır.

  Flaplar kanadın arka kenarında (trailing edge), slatlar ise kanadın ön kenarında (leading edge) yer alır. Her iki sistem de genellikle aynı kontrol sistemi tarafından kumanda edilir ve çoğu uçakta senkronize şekilde çalışır.

Uçaklar Nasıl Uçar?

  Flap ve slatların görevini daha iyi anlayabilmek için uçakların temel uçuş prensibini bilmek gerekir.

  Uçak ileri doğru hareket ederken kanadın özel aerodinamik yapısı sayesinde kanadın üstünden geçen hava daha hızlı, altından geçen hava ise daha yavaş hareket eder. Bunun sonucunda kanadın üst kısmında daha düşük, alt kısmında ise daha yüksek basınç oluşur.

  Kanadın üstü ile altı arasındaki bu basınç farkı "kaldırma kuvveti" (lift) meydana getirir ve uçağın havada kalmasını sağlar.

Flap ve Slat Ne İşe Yarar?

  Yüksek hızlarda uçuş gerçekleştiren bir uçağın standart kanat alanı kaldırma kuvveti oluşturmak için yeterlidir. Ancak kalkış ve iniş sırasında uçak daha düşük hızlarda hareket ettiği için kaldırma kuvvetinin artırılması gerekir.

  Bu amaçla flap ve slatlar devreye girer.

Flapların Görevi

  Flaplar açıldığında:

• Kanadın yüzey alanı artar.
• Kanadın eğimi değişir.
• Daha fazla kaldırma kuvveti oluşur.

Bu sayede uçak:

• Daha düşük hızlarda havalanabilir.
• Daha kısa pist mesafesinde kalkış yapabilir.
• Daha düşük hızlarda yaklaşma gerçekleştirebilir.
• Daha kısa mesafede durabilir.

Slatların Görevi

  Slatlar açıldığında kanadın ön kısmındaki hava akışı düzenlenir ve düşük hızlarda hava akımının kanattan ayrılması geciktirilir.

Böylece:

• Kaldırma kuvveti artar.
• Stall (tutunma kaybı) riski azalır.
• Düşük hız performansı iyileşir.

  Flaplar ve slatlar birlikte çalışarak kalkış ve iniş sırasında uçağın güvenli şekilde uçmasına yardımcı olurlar.

Flap ve Slatlar Ne Zaman Açılır?

  Flap ve slatlar genellikle:

• Kalkış öncesinde,
• İnişe yaklaşma sırasında

açılırlar.

  Uçak güvenli tırmanış hızına ulaştıktan sonra flap ve slatlar kademeli olarak kapatılır.

  Benzer şekilde inişten sonra da tekrar kapatılırlar.

Uçaklar Flap Açık Şekilde Uçabilir mi?

  Flaplar yüksek hızlarda büyük hava direnci oluştururlar.

  Bu nedenle yolcu uçakları normal seyir uçuşunu flap açık şekilde gerçekleştirmezler. Seyir irtifasına ulaşıldığında flap ve slatlar tamamen kapatılır.

Flap Türleri

  Havacılıkta kullanılan flaplar genel olarak beş gruba ayrılır:

Düz (Plain) Flap

  Kanadın arka kısmının aşağı doğru hareket ettiği en basit flap türüdür.

Ayrık (Split) Flap

  Kanadın alt yüzeyinin aşağı doğru açılmasıyla çalışan flap tipidir.

Oluklu (Slotted) Flap

  Flap ile kanat arasında hava geçişine izin veren boşluk bulunur. Günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Fowler Flap

  Aşağı doğru açılırken aynı zamanda geriye doğru da hareket ederek kanat alanını artırır.

Junkers Flap

  Kanadın altında bağımsız bir yüzey şeklinde bulunan flap türüdür.

Flap Kademeleri

  Flaplar yalnızca açık veya kapalı konumda çalışmazlar.

  Uçak tipine göre farklı kademelerde açılabilirler.

Pilotlar:

• Uçağın ağırlığı,
• Pist uzunluğu,
• Hava sıcaklığı,
• Rüzgar durumu,
• Meydan şartları

gibi faktörleri değerlendirerek kullanılacak flap kademesini belirlerler.

Aşağıdaki videoda kalkış esnası ve sonrasında flap mekanizmasını görebilirsiniz.

Sonuç

  Flap ve slatlar, uçakların düşük hızlarda güvenli şekilde kalkış ve iniş yapabilmesini sağlayan önemli aerodinamik sistemlerdir. Kanadın kaldırma kuvvetini artırarak daha düşük hızlarda uçuş imkanı sunarlar. Bu sayede uçaklar daha kısa pistlerde operasyon gerçekleştirebilir ve iniş sırasında daha kontrollü bir yaklaşma sağlayabilirler.