Charter Party Nedir? Gemiler Nasıl Kiralanır?

  Uluslararası deniz taşımacılığında gemilerin büyük bölümü yük sahipleri tarafından satın alınmak yerine kiralanmaktadır. Geminin hangi şartlarda kullanılacağını, ücretini, tarafların sorumluluklarını ve taşıma koşullarını belirleyen sözleşmeye Charter Party (Çarter Parti) adı verilir.

  Charter Party, gemi sahibi (Shipowner) ile gemiyi kiralayan kişi veya şirket (Charterer) arasında yapılan hukuki bir sözleşmedir. Deniz taşımacılığındaki en önemli ticari belgelerden biri olarak kabul edilmektedir.

Charter Party Neden Gereklidir?

  Deniz taşımacılığında yüksek maliyetler söz konusudur. Gemi sahibi ile kiracı arasında çıkabilecek anlaşmazlıkların önüne geçebilmek için taşımanın tüm detayları önceden belirlenir.

Bu sözleşmede genellikle;

• Taşınacak yükün cinsi
• Yükleme ve tahliye limanları
• Navlun ücreti
• Yükleme ve boşaltma süreleri
• Starya (Laytime) süreleri
• Sürastarya (Demurrage) şartları
• Geminin teknik özellikleri
• Tarafların sorumlulukları

yer almaktadır.

Gemiler Nasıl Kiralanır?

  Gemi kiralamaları genellikle gemi brokerleri (Ship Broker) aracılığıyla yapılmaktadır.

Yük sahibi veya kiracı firma;

• Taşınacak yükü,
• Yükleme limanını,
• Tahliye limanını,
• Yük miktarını

bildirir.

  Brokerler uygun gemileri araştırarak gemi sahibi ile kiracı arasında müzakere yürütür. Taraflar şartlarda anlaşınca Charter Party sözleşmesi imzalanır.

Charter Party Türleri

Voyage Charter (Sefer Esaslı Kiralama)

  En yaygın kiralama türlerinden biridir.

  Gemi belirli bir yükü, belirli bir limandan başka bir limana taşımak amacıyla kiralanır.

  Bu tip sözleşmelerde ödeme genellikle taşınan yük miktarına göre yapılır.

  Örneğin; İzmir'den İtalya'ya 50.000 ton buğday taşınması için yapılan anlaşma bir Voyage Charter sözleşmesidir.

  Taşıma tamamlandığında sözleşme sona erer.

Time Charter (Süre Esaslı Kiralama)

  Geminin belirli bir süre boyunca kiralanmasıdır.

 Kiracı gemiyi istediği rotalarda kullanabilir ancak geminin teknik işletmesinden ve mürettebatından genellikle gemi sahibi sorumludur.

  Örneğin; bir kuru yük gemisinin 12 aylığına kiralanması Time Charter sözleşmesine örnek olarak verilebilir.

Bu model özellikle tanker ve kuru yük piyasasında yaygın olarak kullanılmaktadır.

Bareboat Charter (Çıplak Gemi Kiralama)

  Geminin mürettebatsız olarak kiralanmasıdır.

Bu kiralama türünde;

• Personel temini,
• İşletme giderleri,
• Sigortalar,
• Teknik yönetim,

kiracının sorumluluğuna geçer.

  Bu nedenle Bareboat Charter, gemi satın almaya en yakın kiralama modelidir.

Charter Party'de Yer Alan Önemli Terimler

Laytime (Starya)

  Kiracıya yükleme ve tahliye işlemleri için tanınan ücretsiz süredir.

Demurrage (Sürastarya)

Laytime süresinin aşılması halinde gemi sahibine ödenen gecikme ücretidir.

NOR (Notice of Readiness)

  Geminin yükleme veya boşaltma için hazır olduğunu bildiren resmi beyandır.

Freight (Navlun)

  Yükün taşınması karşılığında ödenen taşıma ücretidir.

Charter Party Örnekleri

  Denizcilikte en yaygın kullanılan standart Charter Party formları şunlardır:

• GENCON
• NYPE
• BALTIME
• SHELLTIME
• ASBATANKVOY

  Özellikle BIMCO tarafından yayımlanan GENCON sözleşmesi dünya genelinde en yaygın kullanılan Charter Party formlarından biridir.

Charter Party'nin Deniz Ticaretindeki Önemi

  Charter Party sözleşmeleri, gemi sahibi ve kiracı arasındaki ticari ilişkinin temelini oluşturmaktadır. Tarafların hak ve sorumluluklarını açık şekilde belirleyerek anlaşmazlıkların önüne geçilmesini sağlar.

  Ayrıca navlun, laytime, sürastarya, NOR ve yük operasyonları gibi birçok önemli konu da bu sözleşmeler kapsamında düzenlenmektedir.

Sonuç

  Charter Party, gemi sahibi ile kiracı arasındaki hak ve yükümlülükleri belirleyen temel denizcilik sözleşmesidir. Voyage Charter, Time Charter ve Bareboat Charter olmak üzere farklı türleri bulunan bu sözleşmeler, uluslararası deniz taşımacılığının hukuki ve ticari temelini oluşturmaktadır. Navlun, laytime, demurrage ve NOR gibi birçok önemli denizcilik terimi de Charter Party sözleşmeleri içerisinde yer almaktadır.