Daha önceki yazılarımızda uçakların neden beyaz olduğundan ve uçakların nasıl frenleme yapabildiğinden bahsetmiştik bu yazımızda ise uçakların gidiş dönüş sürelerinin neden değiştiğinden bahsedeceğiz.
Jet Stream Nedir? Uçuş Süreleri Neden Gidiş ve Dönüşte Farklıdır?
Uzun mesafeli uçuşlarda dikkat çeken konulardan biri de aynı iki şehir arasındaki gidiş ve dönüş sürelerinin farklı olmasıdır. Örneğin İstanbul'dan New York'a yapılan bir uçuş yaklaşık 11 saat sürerken, New York'tan İstanbul'a dönüş uçuşu yaklaşık 9 saat sürebilmektedir.
Peki aynı mesafe uçulmasına rağmen bu süre farkı neden oluşmaktadır?
Bunun temel sebebi Jet Stream (Jet Akımı) adı verilen yüksek irtifa rüzgarlarıdır.
Jet Stream Nedir?
Jet Stream, atmosferin üst katmanlarında çok yüksek hızlarda hareket eden dar ve güçlü hava akımlarıdır.
Bu rüzgarlar genellikle:
- 20.000 ile 40.000 feet arasında,
- Batıdan doğuya doğru,
- Saatte yüzlerce kilometre hızla
hareket etmektedir.
Jet akımları, Dünya'nın dönüşü, sıcaklık farkları ve atmosferdeki basınç değişimleri sonucunda oluşur.
Jet Stream Nasıl Oluşur?
Dünya üzerinde Ekvator bölgesi kutuplara göre daha fazla ısınmaktadır.
Bu sıcaklık farkı nedeniyle atmosferde sürekli hava hareketleri meydana gelir. Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesiyle birlikte bu hava hareketleri Coriolis etkisine maruz kalır ve yüksek irtifalarda güçlü hava akımları oluşur.
Bu akımlar çoğunlukla batıdan doğuya doğru hareket etmektedir.
Jet Stream Ne Kadar Güçlüdür?
Jet akımlarının hızı genellikle:
- 60 knot üzerindedir.
- Çoğu zaman 100-200 knot seviyelerine ulaşabilir.
- Bazı durumlarda 250 knotun üzerine çıkabilmektedir.
Jet akımlarının:
- Uzunluğu binlerce kilometre,
- Genişliği yüzlerce kilometre,
- Kalınlığı ise birkaç bin feet olabilir.
Bu nedenle büyük yolcu uçaklarının uçuş planlamasında önemli rol oynarlar.
Uçuş Süreleri Neden Farklıdır?
Bir uçak Jet Stream ile aynı yönde uçuyorsa bu güçlü rüzgarlardan faydalanır.
Örneğin:
New York → İstanbul uçuşunda uçak çoğu zaman Jet Stream'i arkasına alır.
Bu durumda:
- Yer hızı artar.
- Yakıt tüketimi azalır.
- Uçuş süresi kısalır.
Ancak İstanbul → New York uçuşunda uçak çoğu zaman Jet Stream'e karşı uçar.
Bu durumda:
- Yer hızı azalır.
- Yakıt tüketimi artar.
- Uçuş süresi uzar.
Bu nedenle iki şehir arasındaki mesafe aynı olsa da uçuş süreleri farklı olabilir.
Jet Stream'in Havacılığa Faydaları
Jet akımları doğru kullanıldığında havayolu şirketlerine önemli avantajlar sağlar.
Bunlar:
- Yakıt tasarrufu,
- Daha kısa uçuş süresi,
- Daha düşük işletme maliyetleri,
- Daha az karbon salımı
olarak sıralanabilir.
Bu nedenle uçuş planlamacıları ve pilotlar rotalarını belirlerken Jet Stream verilerini dikkate almaktadır.
Jet Stream Türbülansa Neden Olur mu?
Evet.
Jet akımlarının kenar bölgelerinde zaman zaman şiddetli türbülanslar meydana gelebilir.
Bu türbülanslar bulut olmadan da oluşabildiği için "Clear Air Turbulence (CAT)" yani açık hava türbülansı olarak adlandırılır.
Bu nedenle pilotlar ve hava trafik kontrolörleri Jet Stream bölgelerini sürekli takip etmektedir.
Sonuç
Jet Stream, atmosferin üst katmanlarında bulunan güçlü hava akımlarıdır. Bu rüzgarlar uçakların yer hızını önemli ölçüde etkileyebilir. Batıdan doğuya yapılan uçuşlarda sürelerin daha kısa, doğudan batıya yapılan uçuşlarda ise daha uzun sürmesinin temel nedeni Jet Stream etkisidir. Ayrıca doğru kullanıldığında havayolu şirketlerine önemli yakıt tasarrufu sağlamaktadır.
Yorum Gönder