Uçaklar Nasıl Fren Yapar? Uçak Fren Sistemleri

 

 Ortalama ağırlıktaki bir Boeing 737-800'ü ele alacak olursak; inişten hemen önce 55-60 ton civarında ağırlığa sahiptir, hava koşulları ve diğer bir çok etken göz önünde bulundurularak 130-145 knot civarı hızla piste yaklaşır. Bu da 240-170 km/h denk gelmektedir. Uçağın piste teker koyduktan sonra güvenle yavaşlaması ve pisti terk etmesi gerekmektedir. Bunun için uçaklarda 3 temel frenleme sistem bulunmaktadır. 

1-)Ana İniş Takımında Bulunan Normal Frenleme

 Arabalardaki ABS sistemine benzeyen anti skid sistemi kullanılır. Bu sistem frenleme esnasında tekerlerin kilitlenmesini önleyerek uçağın pistten çıkması sağlar. Balatalar ise karbondan yapılır. Bilindiği üzere karbonlar hem hafiftir hem de oldukça dayanıklıdır.

 Uçak frenleme sistemini kendisi kullanabilmektedir. İnişten önce ne kadar frenleme gücü uygulanacağı ayarlanır ve piste teker konulduğu zaman devreye girerek belirlenen güçte fren yapmaya başlar. Pilotlar kendileri frenleme yapmaya başlayana kadar devreden çıkmaz. Genelde uçağın hızı 80 knota düştüğünde pilotlar manuel frenleme yapmaya başlarlar. Ayrıca bu sistem kalkıştan önce de ayarlanır.   Uçak pistte hızlanmaya başladıktan sonra kalkış iptal edilirse auto brake maksimum güçte frenleme yapar. Hız limitleri, V1, V2, V3 başlıklı yazımızı okumanızı öneririm.

2-)Motorlardan Alınan Reverse Gücü

 Uçak piste teker koyduğu zaman motorlardan gelen sesin tekrar yükseldiğini duyuyoruz ve motor kapağında bir hareketlilik görüyoruz. Bunun sebebi; pilotlar inişten hemen sonra gaz kollarının önünde yer alan küçük kolları kaldırır ve reverse etkin hale getirilir. Motorların oluşturduğu itme gücünün terse çevrilmesi ile uçağın pistte yavaşlamasına yardımcı olur.  Böylelikle balatalara binen yükü azaltır. Genelde uçağın hızı 60 knota düştüğünde kapatılır.

3-)Kanatlarda Bulunan Speed Breake

 Kanatların üzerinde yer alır ve inişten önce pilotlar tarafından speed breake kolu arm edilmişse uçak piste teker koyduğunda açılır. Kanat üzerinde basınç oluşturarak uçağı yere basar ve pistte tutunmayı arttırır. Buna ilave olarak oluşturdukları direnç ile yavaşlamaya yardımcı olurlar. 

Videoda hem reverse hem de speed breake sistemini görebilirsiniz.