Daha önceki yazılarımızda uçak fren sistemlerinden bahsetmiştik. Bu yazımızda ise iniş takımları hakkında bilgiler paylaşacağız.
İniş takımları, hava araçlarının iniş, kalkış ve taxi yapmasını sağlayan mekanik sistemlerdir. İniş takımları genellikle tekerlekli olur, fakat iniş veya kalkış yapacağı yüzeye bağlı olarak tekerlek, kızak ve kayak tipi olmak üzere farklı kombinasyonlarda tipleri mevcuttur. Hava araçlarının nasıl bir iniş takımına sahip olacağı mühendisler tarafından uçağın amacına ve pistin türüne göre belirlenir. Katı yüzeyleri ( pist, yol, gemi güvertesi) kullanacak uçaklar için iniş anında şok emici sistemlerle donatılmış tekerlekli iniş takımları tercih edilir. İniş takımları,uçağın nistepen ağır parçalarından birisidir uçağın ağırlığının %7'si kadar ağırlığa sahip olabilirler fakat tipik olarak %4-5 gibi bir ağırlığa sahiptirler.
Safran Landing System, Boeing'nin yanı sıra çoğu Airbus uçağı için iniş takımları üreten bu türden en büyük şirketlerden biridir.
Kalkış (Take Off): Uçağın hızlanma, yerden kesilme ve tırmanışa geçmek için burun yukarı dönerek yerden uzaklaşmaya başlamasıdır.
Uçağın emniyetli bir şekilde yerden kesilmesi ve havada tutunabilmesi için minimum uçuş hızının %15' i kadar fazlası gerekmektedir. Uçağın pistte bu hızla hareketlerinde iniş takımlarının ve lastiklerin iyi kondisyonda olması elzemdir.
Kalkışa başlamış olan bir uçağın burun yukarı dönme hareketi esnasında motor arızası olabileceği, çok motorlu uçaklarda ise motorlarından birinde arıza oluşup durması göz önüne alınır ve bu esnada pilotun kalkıştan vazgeçerek uçağı pist sonuna kadar frenleyerek durdurabilmesi istenir. İniş takımlarının bu durumda da görevini tam anlamda yapabilmesi gerekir.
Kalkış yapan bir uçak en kısa zamanda hızlanıp uçuşa başlayabilmelidir. Bunun için de pistte iniş takımlarının teması anında oluşan sürtünme gibi parazit dirençleri bir an evvel yok etmek gerekir. Ayrıca günümüzde kullanılan jet uçaklarının yükselirken ki ivmesi için iniş takımlarından aranan bir diğer özellik ise içeri alınma süresinin yeteri kadar kısa olmasıdır.
İniş (Landing): İniş yapan bir uçak yere değdiği zaman hem yatay hem de düşey hız bileşenlerinin kinetik enerjisini taşımaktadır.
Uçaklar iniş anında pistin başına doğru belirli bir süzülüş açısı belirleyerek alçalmaya başlar; pilot uçağın hızını uçak tipine ve iniş şartlarına uygun olarak, minimum hızın %5 ila 10 kadar üstünde tutar. Yere temastan önce pilot uçağı yere paralel uçuş yapacak şekilde düzeltir ve mümkün olan en düşük düşey hız ile tekerlekleri yere değdirir. Bundan sonra pilot aerodinamik, motor ve tekerlek frenlerini kullanarak uçakla yerde emniyetle taksi yapacağı hıza düşürür ve uçağı durdurur.
Uçakların iniş takımları piste değdikten durana kadar olan, yatay enerji aerodinamik, motor ve tekerlekler tarafından ısı enerjisine çevrilerek yutulurken, yere değdiği andaki düşey enerji ise iniş takımlarının yayları, amortisörleri ve tekerlek tarafından ısı enerjisine dönüştürülerek yutulur.
Rule veya taksi: Bir hava taşıtının kendi gücünü (motor vs.) kullanarak yerdeki yolculuğuna verilen isimdir. Bu hareket genellikle tekerlekleri üzerinde olabileceği gibi bazı hava taşıtları için kızakları ya da dubaları üzerinde (su üstünde) olabilir.
Uçaklarının ana ve yardımcı tekerlekleri genel olarak üç şekilde yerleştirilmektedir.
- Kuyruk Tekerlekli: Yardımcı iniş takımı uçağın kuyruk kısmına yerleştirilmiştir. Eğitim, eğlence, zirai ilaçlama ve benzeri tip uçaklarda yapı hafifliği ve ekonomisi bakımından tercih edilmektedir.
- Burun Tekerlekli: Yardımcı iniş takımı uçağın burun kısmına yerleştirilmiştir. Burun tekerleğinin pilot tarafından kumanda edilebilen bir direksiyonla çevrilebilmesi, uçağı yerde iyi ve emniyetle yön verilebilmesini sağlar.
- Bisiklet, Tandem Tekerlekli: Her tekerleğe gelen iniş yükünü azaltmak amacı ile tekerlek sayısını arttırmak için kullanılan bir metottur. İniş takımlarının kanat içine yerleştirilmeleri imkansız olduğu uçak tiplerinde, adedi arttırılan tekerlekleri uçak gövdesi içine arka arkaya yerleştirmek iyi bir çözümdür.
Yorum Gönder