Fly By Wire Sistemi Nedir?

Fly By Wire Nedir? Uçaklarda Fly By Wire Sistemi Nasıl Çalışır?

  Daha önceki yazılarımızda Airbus ve ürettiği uçak modellerinden bahsetmiştik. Bu yazımızda ise modern yolcu ve savaş uçaklarında kullanılan Fly By Wire (FBW) sisteminin ne olduğunu ve nasıl çalıştığını inceleyeceğiz.

Uçuş Kontrol Sistemlerinin Gelişimi

  İlk dönem uçaklarda pilotun kumanda hareketlerini kontrol yüzeylerine iletmek için çelik kablolar kullanılıyordu. Kokpitte bulunan kontrol kolu ve pedallar, elevator, rudder ve aileronlara uzanan gergin çelik kablolar aracılığıyla doğrudan bağlıydı.

  Bu sistemler basit ve etkili olmasına rağmen bazı dezavantajlara sahipti:

• Kablolar zamanla aşınabiliyordu.
• Kopma durumunda kontrol kaybı yaşanabiliyordu.
• Büyük uçaklarda yüksek kas gücü gerektiriyordu.
• Bakım maliyetleri yüksekti.

  Teknolojinin gelişmesiyle birlikte mekanik sistemlerin yerini hidrolik destekli uçuş kontrol sistemleri almaya başladı. Hidrolik sistemler sayesinde pilotun uyguladığı kuvvet artırılarak kontrol yüzeylerine aktarılıyor ve daha büyük uçakların güvenli şekilde kontrol edilmesi sağlanıyordu.

Fly By Wire Nedir?

  Fly By Wire (FBW), pilotun verdiği kumandaların kontrol yüzeylerine doğrudan mekanik bağlantılarla iletilmediği elektronik uçuş kontrol sistemidir.

  Bu sistemde pilotun komutları önce elektrik sinyallerine dönüştürülür. Daha sonra uçuş bilgisayarları bu sinyalleri analiz ederek kontrol yüzeylerine gerekli komutları gönderir.

  Kısacası Fly By Wire sisteminde pilot ile uçuş kumanda yüzeyleri arasında mekanik bağlantılar yerine elektronik sinyaller kullanılmaktadır.

Fly By Wire Nasıl Çalışır?

  Pilot tarafından sidestick veya kumanda koluna uygulanan hareket sensörler tarafından algılanır.

Sistem şu şekilde çalışır:

1. Pilot kumanda verir.
2. Kumanda hareketi elektrik sinyaline dönüştürülür.
3. Sinyal uçuş kontrol bilgisayarlarına gönderilir.
4. Bilgisayarlar hız, irtifa, ağırlık, hava durumu ve uçuş parametrelerini analiz eder.
5. Uygun komutlar servomotorlara iletilir.
6. Servomotorlar kontrol yüzeylerini hareket ettirir.

Böylece uçak, verilen komutu en güvenli ve verimli şekilde yerine getirir.

Fly By Wire'ın Sağladığı Avantajlar

Uçuş Güvenliği

  Sistem pilot hatalarını azaltmaya yardımcı olur.

 Örneğin pilot kumandayı aşırı çekse bile uçuş bilgisayarı uçağın tehlikeli uçuş zarfına girmesini engelleyebilir.

Daha Az Ağırlık

  Uzun mekanik bağlantılar ve ağır kablo sistemleri ortadan kalktığı için uçak ağırlığı azalır.

Yakıt Tasarrufu

  Daha hafif yapı sayesinde yakıt tüketimi düşebilir.

Daha Hassas Kontrol

  Bilgisayar destekli sistemler sayesinde uçak daha kararlı ve hassas şekilde kontrol edilebilir.

Fly By Wire ve Stall Koruması

  Fly By Wire sisteminin en önemli avantajlarından biri uçuş zarfı korumasıdır.

 Örneğin düşük hızda seyreden bir uçakta pilot kumandayı tamamen geriye çekerse, klasik sistemlerde uçak kritik hücum açısına ulaşarak stall durumuna girebilir.

  Fly By Wire sisteminde ise uçuş bilgisayarı mevcut verileri değerlendirir ve uçağın stall olmasını önlemek için kumandayı sınırlandırabilir.

 Bu nedenle modern Airbus uçaklarında pilotun verdiği komut her zaman birebir uygulanmaz; sistem öncelikle uçuş güvenliğini değerlendirir.

Fly By Wire Kullanan Uçaklar

  Günümüzde birçok modern yolcu ve savaş uçağı Fly By Wire sistemi kullanmaktadır.

Airbus

• Airbus A320
• Airbus A330
• Airbus A340
• Airbus A350
• Airbus A380

Airbus A320, Fly By Wire sistemini yaygın şekilde kullanan ilk ticari yolcu uçaklarından biri olarak kabul edilmektedir.

Boeing

• Boeing 777
• Boeing 787 Dreamliner

Savaş Uçakları

Modern savaş uçaklarının büyük bölümü Fly By Wire sistemi kullanmaktadır.

Örnek olarak:

• F-16 Fighting Falcon
• F-35 Lightning II
• Eurofighter Typhoon
• Dassault Rafale
• KAAN

gibi gelişmiş savaş uçakları bu teknolojiye sahiptir.

Sonuç

  Fly By Wire sistemi, pilot komutlarının elektronik sinyaller aracılığıyla uçuş bilgisayarlarına iletilerek kontrol yüzeylerinin yönetildiği modern bir uçuş kontrol teknolojisidir. Daha yüksek güvenlik, daha hassas kontrol ve daha düşük ağırlık gibi avantajlar sunan bu sistem günümüzde hem ticari yolcu uçaklarında hem de modern savaş uçaklarında yaygın olarak kullanılmaktadır.