Daha önceki yazılarımızda konşimento, NOR ve SOF terimlerinden bahsetmiştik. Bu yazımızda da önemli bir konu olan avaryadan bahsedeceğiz.
Avarya Nedir? Müşterek Avarya ve Hususi Avarya Arasındaki Farklar
Daha önceki yazılarımızda konşimento (Bill of Lading), astarya, sürastarya (demurrage) ve navlun terimlerinden bahsetmiştik. Bu yazımızda ise deniz ticaretinde önemli bir yere sahip olan avarya kavramını inceleyeceğiz.
Avarya Nedir?
Avarya kelimesinin kökeni Arapça "avar" kelimesine dayanmaktadır. Denizcilikte avarya; seyrüsefer sırasında meydana gelen olaylar sonucunda geminin, yükün veya her ikisinin zarar görmesi nedeniyle ortaya çıkan zarar ve masrafları ifade eder.
Gemiyi ve yükü tehdit eden başlıca riskler şunlardır:
- Yangın
- Karaya oturma
- Çatışma
- Geminin kırılması
- Korsan saldırıları
- Şiddetli hava koşulları
Avarya, meydana geliş şekline göre ikiye ayrılır:
- Müşterek Avarya (General Average)
- Hususi Avarya (Particular Average)
Müşterek Avarya Nedir?
Müşterek avarya, gemi ve yükü tehdit eden ortak bir tehlikeden kurtulmak amacıyla bilinçli olarak yapılan fedakârlık veya katlanılan olağanüstü masraflardır.
Bu fedakârlık sonucunda oluşan zararlar yalnızca zarar gören tarafa ait olmaz. Gemi sahibi, yük sahipleri ve ilgili diğer taraflar zararları belirli oranlarda paylaşırlar.
Müşterek Avaryaya Örnek
Şiddetli bir fırtına sırasında geminin batmasını önlemek amacıyla konteynerlerin veya yükün bir kısmının denize atılması müşterek avarya örneğidir.
Bu durumda yükü denize atılan yük sahibi zararı tek başına karşılamaz. Gemi sahibi ve diğer yük sahipleri de belirlenen oranlarda bu zarara katılır.
Müşterek Avaryanın Şartları
Bir olayın müşterek avarya sayılabilmesi için aşağıdaki şartların bulunması gerekir:
- Gemi yüklü olmalıdır.
- Geçerli bir taşıma sözleşmesi bulunmalıdır.
- Navlun ödenmiş, garanti edilmiş veya ödenecek durumda olmalıdır.
- Gemi sefer halinde olmalıdır.
- Ortak bir tehlike bulunmalıdır.
- Yapılan fedakârlık bilinçli ve makul olmalıdır.
- Yapılan hareket başarılı olmalı ve gemi ile yükün tamamını kurtarmaya yardımcı olmalıdır.
Müşterek Avaryanın Unsurları
- Gemi, yük ve mürettebatı etkileyen ortak bir tehlike bulunmalıdır.
- Tehlikeyi önlemek amacıyla bilinçli bir fedakârlık yapılmalıdır.
- Yapılan fedakârlık sonucunda tehlike önlenmiş olmalıdır.
York-Antwerp Kuralları
Günümüzde müşterek avarya hesaplamaları, uluslararası denizcilikte yaygın olarak kabul edilen York-Antwerp Kuralları çerçevesinde yapılmaktadır.
Bu kurallar müşterek avarya giderlerinin hangi esaslara göre paylaşılacağını belirlemektedir.
Hususi Avarya Nedir?
Müşterek avarya kapsamına girmeyen tüm zarar ve masraflar hususi avarya olarak adlandırılır.
Hususi avaryada zarar yalnızca ilgili tarafı ilgilendirir. Ortak bir paylaşım söz konusu değildir.
Hususi Avaryaya Örnek
Fırtına sırasında yalnızca geminin makinesinde meydana gelen bir arıza nedeniyle oluşan tamir masrafı hususi avaryadır.
Bu durumda masraf yalnızca gemi sahibine aittir.
Benzer şekilde yükün yalnızca bir kısmının hasar görmesi durumunda oluşan zarar da yük sahibine aittir.
Müşterek Avarya ve Hususi Avarya Arasındaki Farklar
| Müşterek Avarya | Hususi Avarya |
|---|---|
| Ortak tehlikeden kurtulmak için yapılır | Ortak tehlike şartı aranmaz |
| Zarar taraflar arasında paylaşılır | Zararı ilgili taraf karşılar |
| Bilinçli fedakârlık gerekir | Bilinçli fedakârlık şart değildir |
| General Average olarak bilinir | Particular Average olarak bilinir |
Sonuç
Avarya, deniz taşımacılığında gemi veya yükün zarar görmesi sonucu ortaya çıkan zarar ve masrafları ifade eder. Ortak bir tehlikeden kurtulmak amacıyla yapılan bilinçli fedakârlıklar müşterek avarya olarak değerlendirilirken, diğer tüm zararlar hususi avarya kapsamında incelenir. Özellikle deniz ticareti ve chartering faaliyetlerinde avarya kavramının doğru anlaşılması büyük önem taşımaktadır.
Yorum Gönder